राधाकृष्ण रथयात्रा विराटनगरको धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक पहिचानको जीवन्त प्रतीक : मेयर कोइराला
विराटनगर । विराटनगरमा शनिबार आयोजना हुने ५९औँ राधाकृष्ण रथयात्राको अवसरमा विराटनगर महानगरपालिकाका मेयर नागेश कोइरालाले रथयात्राले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक मौलिकता, सामाजिक एकता र मानवीय सेवाको सन्देशलाई अझ सशक्त बनाउने विश्वास व्यक्त गरेका छन् ।
शुभकामना सन्देश जारी गर्दै मेयर कोइरालाले राधाकृष्ण रथयात्रा विराटनगरको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग अभिन्न रूपमा जोडिएको ऐतिहासिक परम्परा भएको उल्लेख गर्दै यसले पुस्तौँदेखि धार्मिक सहिष्णुता, सामाजिक सद्भाव र आपसी एकताको भावना अभिवृद्धि गर्दै आएको बताएका छन् ।
उनले श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको भोलिपल्ट आयोजना हुने रथयात्रा धार्मिक उत्सवमा मात्र सीमित नरहेको उल्लेख गर्दै यसले विराटनगरको इतिहास, मौलिक संस्कृति र सामूहिक पहिचानलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा चिनाउने महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गरेको बताएका छन् ।
“राधाकृष्ण रथयात्रा विराटनगरको धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक गौरवको जीवन्त प्रतिबिम्ब हो । यसले हाम्रो मौलिक परम्परा, सामाजिक सद्भाव र धार्मिक सहिष्णुतालाई बलियो बनाउँदै आएको छ । पुस्तौँदेखि निरन्तरता पाउँदै आएको यो ऐतिहासिक परम्परालाई नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्नु हामी सबैको साझा दायित्व हो,” मेयर कोइरालाले शुभकामना सन्देशमा भनेका छन् ।
विराटनगरको राधाकृष्ण रथयात्राको इतिहास झण्डै एक शताब्दी पुरानो छ । विसं १९८८ मा राधाकृष्ण मन्दिर स्थापना भएपछि खट यात्राबाट सुरु भएको धार्मिक परम्परा विसं २०२५ देखि भव्य रथयात्राका रूपमा अघि बढेको हो । खट यात्राको इतिहास जोड्दा यो परम्परा ९५औँ यात्रामा पुगेको छ भने रथयात्राका रूपमा शनिबार ५९औँ संस्करण हुँदैछ ।
यस वर्ष रथयात्रामा नेपालका विभिन्न जिल्ला तथा छिमेकी भारतबाट समेत गरी ५ लाखभन्दा बढी श्रद्धालु सहभागी हुने अनुमान गरिएको छ । राधाकृष्ण मन्दिरबाट दिउँसो ३ बजे सुरु हुने रथयात्राले विराटनगरका प्रमुख बजार तथा सडक क्षेत्र परिक्रमा गर्नेछ ।
रथयात्रा तीनपैनी चोक, गोल्छा चोक, मुख्य सडक, ट्राफिक चोक, रोडशेष चोक र महेन्द्र चोक हुँदै कोशी राजमार्गतर्फ जानेछ । त्यसपछि बरगाछी हुँदै दुर्गा चोक पुगेर पुनः राधाकृष्ण मन्दिरमा फर्किनेछ । करिब ८ किलोमिटर दूरीको यात्रामा ४४ स्थानमा विश्रामको व्यवस्था गरिएको छ ।
यस वर्ष रथयात्राको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष धार्मिक मौलिकता कायम गर्ने उद्देश्यले गरिएको ध्वनि व्यवस्थापन हो । आयोजकले चर्को ध्वनि प्रदूषण हुने गरी प्रयोग हुँदै आएको डीजे प्रणालीमा प्रतिबन्ध लगाउँदै भजन–कीर्तन, धार्मिक झाँकी र परम्परागत सांस्कृतिक प्रस्तुतिलाई प्राथमिकता दिएको छ ।
रथमा जडान गरिएका दुईवटा हर्न माइकबाट भगवानका भजन बजाइनेछन् भने रथयात्राको मार्गमा विभिन्न स्थानमा स्थानीय भजन मण्डलीले भजन–कीर्तन प्रस्तुत गर्नेछन् । यसले धार्मिक पर्वको आध्यात्मिक वातावरण र मौलिकता संरक्षण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
रथयात्रामा यसपटक ९४ वटा धार्मिक झाँकी सहभागी हुनेछन् । धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक विषयवस्तु समेटिएका झाँकीले विराटनगरको विविधतापूर्ण संस्कृति र सामाजिक चेतनालाई प्रस्तुत गर्नेछन् ।
मेयर कोइरालाले रथयात्रामा देखाइने धार्मिक झाँकी, भजन–कीर्तन तथा सांस्कृतिक प्रस्तुतिले विराटनगरको मौलिक पहिचानलाई थप उजागर गर्ने बताएका छन् । उनका अनुसार रथयात्रा धार्मिक विश्वासको अभिव्यक्ति मात्र नभई विराटनगरको इतिहास, कला, संस्कृति र सामाजिक विविधताको साझा उत्सवसमेत हो ।
यस वर्ष रथयात्रालाई सामाजिक सेवासँग जोड्ने महत्वपूर्ण निर्णयसमेत गरिएको छ । रथयात्राका क्रममा संकलन हुने भेटी तथा दानपेटिकाको रकम धार्मिक गतिविधिमा खर्च नगरी भोटेकोशी बाढीपीडितको राहतका लागि प्रयोग गरिने भएको छ ।
नगर परिक्रमा गराइने तीनवटा दानपेटिकाबाट संकलित रकमसमेत प्रधानमन्त्री राहत कोषमा जम्मा गरिने आयोजकले जनाएको छ । धार्मिक आस्थाबाट प्राप्त स्रोतलाई विपद्मा परेका नागरिकको राहतमा परिचालन गर्ने निर्णयले रथयात्राको मानवीय र सामाजिक पक्षलाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ ।
मेयर कोइरालाले धार्मिक आस्थालाई सामाजिक उत्तरदायित्वसँग जोड्ने यो अभ्यास अनुकरणीय रहेको बताएका छन् । विपद्मा परेका नागरिकप्रति सहयोग र ऐक्यबद्धता प्रकट गर्दै धार्मिक उत्सवलाई सेवाको माध्यम बनाउनु रथयात्राको सकारात्मक सन्देश भएको उनको भनाइ छ ।
रथयात्रालाई सुरक्षित तथा व्यवस्थित बनाउन आयोजक, स्वयंसेवक र सुरक्षा निकाय परिचालन गरिएको छ । ठूलो संख्यामा श्रद्धालुको उपस्थिति हुने भएकाले भिड व्यवस्थापन, यातायात सञ्चालन, स्वास्थ्य, खानेपानी, सरसफाइ तथा सुरक्षा व्यवस्थालाई विशेष प्राथमिकता दिइएको छ ।
सुरक्षाका लागि बिहानैदेखि ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिनेछ भने सम्भावित सुरक्षा चुनौतीको निगरानीका लागि आकाशबाट निगरानी गर्ने उपकरणसमेत प्रयोग गरिनेछ । उच्छृङ्खल तथा आपराधिक गतिविधिमा संलग्न हुनेमाथि तत्काल नियन्त्रणमा लिएर कानुनी कारबाही गर्ने सुरक्षा निकायले जनाएको छ ।
रथयात्रा व्यवस्थापनका लागि १ हजार १ सदस्यीय मूल समारोह समिति र २१ वटा उपसमिति गठन गरिएको छ । स्वास्थ्य, खानेपानी, सरसफाइ, विद्युत्, स्वयंसेवक परिचालन, झाँकी व्यवस्थापन तथा प्रचारप्रसारलगायतका जिम्मेवारी छुट्टाछुट्टै उपसमितिलाई दिइएको छ ।
मेयर कोइरालाले रथयात्रालाई शान्त, सभ्य, सुरक्षित र मर्यादित रूपमा सम्पन्न गर्न सबै श्रद्धालु, सहभागी, स्वयंसेवक तथा नगरवासीलाई आ–आफ्नो स्थानबाट सहयोग गर्न आग्रह गरेका छन् ।
उनले राधाकृष्ण रथयात्राले विराटनगरको धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक वैभव र सामाजिक एकताको सन्देशलाई अझ उचाइमा पुर्याउने विश्वास व्यक्त गर्दै देश तथा विदेशबाट सहभागी हुने सम्पूर्ण श्रद्धालुमा सुख, शान्ति, समृद्धि र उत्तरोत्तर प्रगतिको शुभकामना दिएका छन् ।
“राधाकृष्ण रथयात्राले हाम्रो धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक मौलिकता र सामाजिक एकतालाई अझ मजबुत बनाओस् । विराटनगरको गौरव र पहिचानका रूपमा स्थापित यस ऐतिहासिक रथयात्राले देश–विदेशमा शान्ति, सद्भाव, सहिष्णुता र मानव सेवाको सन्देश प्रवाह गर्न सकोस् भन्ने कामना गर्दछु,” मेयर कोइरालाले भनेका छन् ।
