समाजसेवी नरेन्द्रले बनाए ‘छिन्ताङे चोक’, सिलाम साक्मासहित लिम्बू संस्कृतिको संरक्षण
तेजन खड्का/उर्लाबारी, ११ कात्तिक। मोरङको उर्लाबारी–९ स्थित छिन्ताङे चोकमा समाजसेवी नरेन्द्र सेन्दाङले आफ्नो परिवारको सम्झनामा सांस्कृतिक पहिचान झल्किने आकर्षक स्मारक निर्माण गरिदिएका छन् । लिम्बू समुदायको मौलिक संस्कृति, परम्परा र पहिचानलाई संरक्षण गर्ने उद्देश्यसहित निर्माण गरिएको उक्त स्मारकमा च्याब्रुङ, सिलाम साक्मा र पुर्खाहरूको सम्झनालाई विशेष महत्त्व दिइएको छ।
चोकको बीच भागमा निर्माण गरिएको स्मारकमा माथिल्लो भागमा च्याब्रुङ र त्यसको तल मुटुको आकारको संरचना राखिएको छ। स्मारकको आधारमा कालो ढुंगामा सुनौलो अक्षरले सांस्कृतिक सामग्री, पुर्खाहरूको विवरण तथा परिवारको वंशावलीसमेत उल्लेख गरिएको छ। यसले स्थानीय सांस्कृतिक पहिचानलाई सार्वजनिक रूपमा चिनाउने प्रयास गरेको देखिन्छ।
समाजसेवी सेन्दाङले आफ्नो परिवारका दिवंगत सदस्यहरूको सम्झनालाई जीवन्त राख्दै भावी पुस्तालाई आफ्नो इतिहास, भाषा, संस्कृति र परम्पराबारे जानकारी दिने उद्देश्यले स्मारक निर्माण गरेका हुन्। परिवारको सम्झनामा बनाइएको यस संरचनाले व्यक्तिगत स्मृतिलाई सामुदायिक सांस्कृतिक पहिचानसँग जोड्ने काम गरेको छ।
सिलाम साक्मा र सांस्कृतिक पहिचान
स्मारकमा समावेश गरिएको सिलाम साक्मा लिम्बू समुदायको सांस्कृतिक तथा धार्मिक परम्परासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण प्रतीक हो। परम्परागत मान्यताअनुसार यसलाई सुरक्षा, संरक्षण र नकारात्मक प्रभावबाट जोगिने कामनासँग सम्बन्धित सांस्कृतिक प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। समुदायअनुसार यसको प्रयोग र व्याख्यामा केही भिन्नता हुन सक्छ।
स्मारकमा च्याब्रुङ र सिलाम साक्माजस्ता सांस्कृतिक प्रतीक राखिनुले लिम्बू समुदायको मौलिक पहिचानलाई सार्वजनिक स्थानमा स्थापित गर्ने प्रयासलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ। आधुनिक संरचनामार्फत परम्परागत प्रतीकलाई नयाँ पुस्तासमक्ष चिनाउने कामसमेत यसले गरेको छ।
लिम्बू समुदायमा च्याब्रुङ केवल बाजा मात्र नभई सांस्कृतिक जीवनको अभिन्न हिस्सा हो। विभिन्न सांस्कृतिक उत्सव, विवाह, सामुदायिक कार्यक्रम तथा परम्परागत नृत्यमा च्याब्रुङको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ। च्याब्रुङको धुन र तालले समुदायको सामूहिक भावना, परम्परा र सांस्कृतिक निरन्तरतालाई अभिव्यक्त गर्छ।
पुर्खाको सम्झना र वंशावलीको अभिलेख
स्मारकको एक भागमा परिवारका दिवंगत सदस्यहरूको नाम तथा तस्बिर राखिएको छ। त्यसैगरी, अर्को भागमा परिवारको वंशावलीसमेत प्रस्तुत गरिएको छ। यसले भावी पुस्तालाई आफ्नो पुर्खा र पारिवारिक इतिहासबारे जानकारी प्राप्त गर्न सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
समयसँगै पुराना पुस्ताको इतिहास र योगदान बिर्सिने सम्भावना रहन्छ। यस्तो अवस्थामा सार्वजनिक स्थानमा निर्माण गरिने स्मारकले परिवारको इतिहासलाई अभिलेखका रूपमा सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ। यसले स्थानीय समुदायमा पुर्खाप्रतिको सम्मान र पारिवारिक सम्बन्धको महत्त्वसमेत उजागर गर्छ।
परिवारको सम्झनामा निर्माण गरिएको संरचनाले व्यक्तिगत भावनालाई मात्र समेटेको छैन, यसले स्थानीय सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याउन सक्ने देखिन्छ। विशेषगरी नयाँ पुस्तालाई आफ्ना पुर्खा, मौलिक बाजा, सांस्कृतिक प्रतीक र परम्पराबारे बुझाउन यस्ता संरचना उपयोगी हुन सक्छन्।
सांस्कृतिक संरक्षणमा स्थानीय पहलको महत्त्व
नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक मुलुक हो। यहाँका विभिन्न समुदायका भाषा, भेषभूषा, बाजागाजा, संस्कार र परम्पराले राष्ट्रिय पहिचानलाई समृद्ध बनाएका छन्। तर आधुनिक जीवनशैली, बसाइँसराइ र पुस्तान्तरणका क्रममा कतिपय मौलिक परम्परा ओझेलमा पर्ने चुनौती पनि देखिन्छ।
यस्तो अवस्थामा स्थानीय स्तरमा गरिने सांस्कृतिक संरक्षणका प्रयासले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्। आफ्नो समुदायको इतिहास र पहिचान झल्किने स्मारक निर्माण गर्नु, परम्परागत बाजागाजा र सांस्कृतिक प्रतीकलाई सार्वजनिक रूपमा चिनाउनु तथा पुर्खाको योगदानलाई अभिलेखबद्ध गर्नु सांस्कृतिक निरन्तरताका उपयोगी माध्यम हुन्।
समाजसेवी नरेन्द्र सेन्दाङको पहलमा निर्माण गरिएको छिन्ताङे चोकको स्मारकलाई पनि यही सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ। यसले परिवारको सम्झनालाई सुरक्षित राख्नुका साथै स्थानीय सांस्कृतिक पहिचानलाई सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
उर्लाबारी–९ को छिन्ताङे चोकमा रहेको यो संरचना स्थानीय बासिन्दाका लागि परिचयको एउटा आधार बन्न सक्नेछ। साथै, यसले च्याब्रुङ र सिलाम साक्मासहित लिम्बू समुदायको सांस्कृतिक महत्त्वबारे जानकारी फैलाउन सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। परिवारको सम्झनामा निर्माण गरिएको स्मारकले एउटा सन्देश दिएको छ- पुर्खाको सम्मान गर्नु भनेको उनीहरूको नाम सम्झनु मात्र होइन, उनीहरूले छाडेर गएको इतिहास, संस्कृति र पहिचानलाई भावी पुस्तासम्म पुर्याउनु पनि हो।
