शारदीय नवरात्र सुरु, पहिलो दिन माता शैलपुत्रीको पूजा गरिँदै
सञ्जय मिश्रा/
रौतहट, २५ असोज । शारदीय नवरात्रको सुरुवातसँगै देवी दुर्गाका भक्तजनमा उत्साह र श्रद्धा बढेको छ। नवरात्रको पहिलो दिन आइतबार माता दुर्गाको पहिलो स्वरूप माता शैलपुत्रीको विधिपूर्वक पूजा–आराधना गरिँदैछ।
नवरात्रको पहिलो दिन घर तथा मन्दिरमा कलश स्थापना, अखण्ड दीप प्रज्वलन र नौ दिनसम्म चल्ने पूजा–अनुष्ठानको संकल्प लिने धार्मिक परम्परा छ। यस अवसरमा भक्तजनले दुर्गा सप्तशती पाठ, मन्त्रजाप तथा आरती गरी माता दुर्गाको आराधना गर्ने गर्छन्।
धार्मिक मान्यताअनुसार नवरात्रमा माता दुर्गाको पूजा गर्नाले साहस, धैर्य, सकारात्मक सोच र सुख–समृद्धिको प्रेरणा प्राप्त हुन्छ। नौ दिनसम्म चल्ने यो पर्वलाई शक्ति उपासनाको विशेष अवसरका रूपमा लिइन्छ।
माता शैलपुत्रीको स्वरूप र धार्मिक महत्व
माता शैलपुत्रीलाई पर्वतराज हिमालयकी पुत्री मानिन्छ। ‘शैल’ को अर्थ पर्वत र ‘पुत्री’ को अर्थ छोरी भएकाले उनलाई शैलपुत्री भनिएको धार्मिक मान्यता छ।
वृष अर्थात् साँढेमाथि सवार रहने माता शैलपुत्रीको दाहिने हातमा त्रिशूल र बायाँ हातमा कमलको फूल हुन्छ। उनलाई शक्ति, स्थिरता, धैर्य र दृढ संकल्पको प्रतीक मानिन्छ। नवरात्रको पहिलो दिन माता शैलपुत्रीको पूजा गरी भक्तजनले जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सफलताको कामना गर्ने परम्परा छ।
घटस्थापना र पूजा विधि
नवरात्रको पहिलो दिन घटस्थापनालाई विशेष महत्व दिइन्छ। पूजा स्थलको सरसफाइ गरी स्नानपछि स्वच्छ वस्त्र धारण गरेर विधिपूर्वक कलश स्थापना गरिन्छ। त्यसपछि माता दुर्गाको आह्वान गरी पूजा–आराधना सुरु गरिन्छ। पूजाका क्रममा परम्परा र स्थानीय पञ्चाङ्गअनुसार शुभ मुहूर्तमा कलश स्थापना गर्ने, माटोको पात्रमा जौ छर्ने तथा नौ दिनसम्म त्यसको हेरचाह गर्ने चलन छ। त्यसैगरी माता शैलपुत्रीलाई फूल, अक्षता, कुमकुम, धूप र दीप अर्पण गरी श्रद्धाअनुसार सात्त्विक भोग लगाइन्छ। मन्त्रजाप र आरती गरेर परिवार तथा समाजको सुख, शान्ति र कल्याणको कामना गरिन्छ।
माता शैलपुत्रीको मूल मन्त्र
माता शैलपुत्रीको पूजा गर्दा ‘ॐ देवी शैलपुत्र्यै नमः’ मन्त्रको जप गर्ने धार्मिक परम्परा छ। त्यस्तै, उनको ध्यान मन्त्र यस प्रकार छ :
‘वन्दे वाञ्छितलाभाय चन्द्रार्धकृतशेखराम्। वृषारूढां शूलधरां शैलपुत्रीं यशस्विनीम्॥’
भक्तजनले श्रद्धापूर्वक यी मन्त्रको जप गर्दै जीवनमा सुख, शान्ति, सफलता र मंगलमय भविष्यको कामना गर्छन्।
यस्तो छ माता शैलपुत्रीको पौराणिक कथा
पौराणिक मान्यताअनुसार माता शैलपुत्री आफ्नो पूर्वजन्ममा राजा दक्षकी पुत्री सती थिइन्। उनको विवाह भगवान् शिवसँग भएको थियो। एकपटक राजा दक्षले आयोजना गरेको यज्ञमा भगवान् शिवको अपमान भएपछि दुःखी भएकी सतीले योगाग्निमा आफ्नो शरीर त्याग गरेको धार्मिक कथन छ।
त्यसपछि उनले पर्वतराज हिमालयको घरमा पुत्रीका रूपमा पुनर्जन्म लिइन् र शैलपुत्री नामले परिचित भइन्। कठोर तपस्या गरेपछि उनी पुनः भगवान् शिवकी अर्धाङ्गिनी बनेको पौराणिक मान्यता छ। यसै कारण नवरात्रको पहिलो दिन माता शैलपुत्रीको पूजा गर्नुको विशेष धार्मिक महत्व रहेको विश्वास गरिन्छ।
सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना
शारदीय नवरात्रलाई असत्यमाथि सत्य र अधर्ममाथि धर्मको विजयको प्रतीकका रूपमा समेत लिइन्छ। नौ दिनसम्म देवीका विभिन्न स्वरूपको पूजा–आराधना गरिने यस पर्वले धार्मिक आस्था, पारिवारिक सद्भाव र सामाजिक एकताको सन्देश दिने विश्वास गरिन्छ। यस पावन अवसरमा माता शैलपुत्रीको कृपाले सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, सद्भाव र समृद्धि छाओस् भन्ने कामना गरिएको छ।
