मस्को, १४ कार्तिक । स्वतन्त्र रुसी अखबार 'नोभाया गाजेता' ले राज्यका अधिकारीहरूको दबाबमा परेर आफ्नो कामकाज बन्द गर्ने घोषणा गरेको छ।

 

हालै मात्र ती अधिकारीहरूले अखबारका वरिष्ठ सम्पादकको घरमा खानतलासी गरेका थिए। शुक्रबार बिहान अखबारको वेबसाइटमा प्रकाशित एक विज्ञप्तिमा भनिएको छ, "उनीहरूले हाम्रो हत्या गरेका छन्।"

 

प्रधान सम्पादक सर्गेई सोकोलोभले एक भिडियो सन्देशमा भने, "रुसी अधिकारीहरू, रुसी विशेष सेवाहरू, ले हाम्रो सम्पादकीय टोलीलाई काम बन्द गर्न बाध्य पारेका छन्। नोभेम्बर ९ मा हामी हाम्रो त्यो 'घर' को बत्ती निभाउनेछौं, जहाँ हामी ३० वर्षसम्म बस्यौं। हामी सर्भरहरू बन्द गर्नेछौं र यहाँबाट बिदा हुनेछौं।"

 

'नोभाया गाजेता' कस्ताे खालकाे पत्रिका हो?

सोभियत संघको पतनपछि सन् १९९३ मा स्थापना भएको 'नोभाया गाजेता' (रुसी भाषामा यसको अर्थ "नयाँ पत्रिका" हुन्छ) रुसमा बाँकी रहेका केही आलोचनात्मक सञ्चारमाध्यमहरूमध्ये एक थियो। यो पत्रिका भ्रष्टाचारसम्बन्धी अनुसन्धान र रुसी राजनीतिमाथि आलोचनात्मक दृष्टिकोण राख्ने समाचारहरूका लागि परिचित थियो।

 

यो पत्रिका सधैं राज्यका निकायहरूको दबाबमा रहेर सञ्चालन हुँदै आएको थियो, तर सन् २०२२ को फेब्रुअरीमा युक्रेनमाथि भएको पूर्ण-स्तरीय आक्रमणपछि परिस्थिति निकै खराब बन्दै गयो। यस क्रममा क्रेमलिनले सोभियतकालीन शैलीकै जस्तो कडा सञ्चार सेन्सरसिप (नियन्त्रण) लागू गर्‍यो।

 

अधिकांश स्वतन्त्र पत्रकारहरू देश छोड्न बाध्य भए भने रुसमै बसेकाहरूलाई "विदेशी एजेन्ट" को बिल्ला भिराइयो। यो लेबल लगाइएका व्यक्तिहरूले आफ्नो दैनिक जीवनमा धेरै किसिमका प्रतिबन्धहरूको सामना गर्नुपर्छ; जस्तै, भाडा, ब्याज वा बौद्धिक सम्पत्तिबाट प्राप्त हुने रोयल्टीमार्फत आम्दानी गर्ने अधिकारमा समेत रोक लगाइन्छ।

 

नोभाया गाजेताका पूर्वप्रधान सम्पादक दिमित्री मुरातोभले सन् २०२१ को नोबेल शान्ति पुरस्कार आफ्ना ती ६ जना सहकर्मीहरूलाई समर्पित गरे, जसको हत्या उनीहरूको कामकै कारण भएको थियो। यसमा अन्ना पोलितकोभस्काया पनि समावेश थिइन्, जसले चेचेन्यामा रुसी सेनाद्वारा भएका दुर्व्यवहारका आरोपहरूबारे वर्षौंसम्म अनुसन्धान गरेकी थिइन्। सन् २००६ को अक्टोबरमा, राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको जन्मदिनकै दिन, उनी आफ्नो अपार्टमेन्ट भवनमा मृत अवस्थामा फेला परेकी थिइन्।

 

पत्रिकाले आफ्नो सम्पादकीयमा लेखेको छ, "हाम्रो देश र यहाँका नागरिकहरूसँग बिताएको ३० वर्षभन्दा बढी समय अब सडकमा आएर टुंगिने भएको छ, जहाँ न त अस्तित्वको कुनै आधार बाँकी छ, न त दमनको निरन्तर त्रासबाट मुक्ति नै छ।"

 

यो सञ्चारमाध्यम बन्द हुने घोषणा, वरिष्ठ प्रधान सम्पादक सोकोलोभलाई मस्कोमा अनुसन्धानकर्ताहरूले सोधपुछ गरेको दुई हप्तापछि आएको हो। उनीमाथि आफ्ना सहकर्मी ओलेग रोल्डुगिनविरुद्धको एक फौजदारी मुद्दाको सन्दर्भमा "व्यक्तिगत डेटाको गैरकानुनी प्रयोग" गरेको आरोपमा सोधपुछ गरिएको थियो।

 

रोल्डुगिनलाई पक्राउ गरी "कम्प्युटर प्रणालीमा रहेको जानकारीमा गैरकानुनी पहुँच" पुर्‍याएको आरोप लगाइएको थियो; यो अपराधमा १० वर्षसम्मको जेल सजाय हुन सक्छ। यस विषयमा थप विवरण दिइएको छैन र रोल्डुगिनले आफू निर्दोष रहेको दाबी गरेका छन्।

 

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार अधिकार समूहहरूले नोभाया गाजेतालाई निशाना बनाइएकोमा कडा आलोचना गरेका छन्। 'रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स' ले क्रेमलिनलाई आफ्ना पत्रकारहरूमाथि भइरहेको "न्यायिक उत्पीडन" अन्त्य गर्न आग्रह गरेको छ।

 

नोभाया गाजेता: 'एउटा देश र समाजलाई समाप्त पारिँदै गरेको कथा'

आफ्नो सम्पादकीयमा नोभाया गाजेताले पत्रिका बन्द हुनुले राष्ट्रपति पुटिनको नेतृत्वमा रहेको आधुनिक रुसको अवस्थालाई प्रतिबिम्बित गर्ने उल्लेख गरेको छ। "यो केवल हाम्रो व्यक्तिगत कथा होइन; यो त एउटा यस्तो देश र समाजको कथा हो, जसलाई ठ्याक्कै उस्तै तरिकाले समाप्त पारिँदै छ," यसमा लेखिएको छ।

 

"मानव अधिकार र स्वतन्त्रताहरूलाई निमिट्यान्न पारिएको छ र तिनको रक्षा गर्नुलाई अपराधसरह मानिएको छ। निर्वाचन र निर्वाचित निकायहरूलाई व्यवहारतः खारेज गरिएको छ। सार्वजनिक संस्थाहरूलाई भत्काइएको छ। विचारको स्वतन्त्रता र मानवीय गरिमालाई कुल्चिएको छ। निजी जीवनलाई फोहोरी हातहरूले उधिनेर छताछुल्ल पारिएको छ।"

 

"अदालतहरू, कानुन र कानुनी शासन—सबै ध्वस्त पारिएका छन्। आफ्नै मान्यता वा विश्वास राख्नु अब 'देशद्रोह' भएको छ। तर, वास्तवमा देशद्रोह त तब हुन्छ जब कुनै राज्यले आफ्नै संविधानलाई धोका दिन्छ। र, यो देशद्रोह एउटा निरन्तर चलिरहेको अपराध हो, जुन अहिले सारा विश्वका आँखा अगाडि घटिरहेको छ।